محمدحسين ناصر الشريعه

316

تاريخ قم ( فارسى )

در اصفهان و آباده و آن حدود نوشته بود و آخر آنها نام خود را با سال كتابت و محل آن قيد نموده بود و چنان‌كه صاحب « روضات الجنات » مرقوم فرموده‌اند بسيار خوش‌خط و منقح بود . فاضل مرحوم نقل مىنمود كه اوراق مزبور را در خاكروبه مسجد آن‌جا پيدا كرده ! قبر شريف قاضى نزديك بقعهء على بن بابويه در محوطه‌اى كه معروف به « شيخان كوچك » است واقع است . محمد بن يحيى عطار قمى ، شيخ و نجاشى و علامه گفته‌اند كنيهء وى ابو جعفر و در زمان خود شيخ اصحاب ما بوده و از ثقات و اعيان است و به كثرت حديث موصوف مىباشد . نجاشى مىگويد : وى را كتاب‌هائى است ، از جمله كتاب « النوادر » و شيخ او را به كثرت روايت مدح كرده است . محمد بن يعقوب كلينى ( ره ) از وى روايت مىكند و صاحب كتاب مشتركات نيز او را به وثاقت محققه وصف كرده است . مرزبان بن عمران بن عبد اللّه بن سعد اشعرى قمى ، نجاشى مىگويد : او از حضرت رضا عليه السّلام روايت مىكند و صاحب كتاب است ، و علامه در خلاصه از شيخ كشى رحمه اللّه روايت كرده ، و او از ابراهيم بن محمد بن عباس ختلى ، و او از احمد ابن ادريس ، و او از حسين بن احمد بن يحيى بن عمران ، و او از حسين بن على ، و او از مرزبان بن عمران اشعرى قمى كه گفت : خدمت ابو الحسن الرضا عليه السّلام عرضه داشتم از چيزى كه نزد من اهم امور است سؤال مىكنم : آيا من از شيعيان شمايم ؟ فرمود : بلى . عرض كردم : نام من نزد شما مضبوط و مكتوب است ؟ فرمود : بلى . صاحب منتهى المقال « 1 » مىگويد : روايت كردن صفوان بن يحيى از او دلالت بر اعتقاد به او مىكند .

--> ( 1 ) - محمد بن اسماعيل بن عبد الجبار معروف به « شيخ ابو على حائرى » مؤلف كتاب « منتهى المقال » اصلا از مردم مازندران است . به سال 1159 در كربلا متولد شد ، و همان‌جا نشو و نما يافته و از شاگردان مشهور وحيد بهبهانى و آقا سيد على صاحب رياض بوده و به سال 1215 هجرى همان‌جا بدرود حيات گفته است . شيخ ابو على راويان مجهول الحال را در كتاب « منتهى المقال فى علم الرجال » كه از تأليفات مشهور اوست و در زمان حيات استادش وحيد بهبهانى نوشته است ، به ملاحظهء اين كه ذكرشان چندان فائده ندارد حذف و به جاى آن تعليقات استادش وحيد بهبهانى را بر رجال كبير « منهج المقال » كه مشحون به تحقيقات و نكات بديع است آورده ، و همين مطلب بر اهميت كتاب مزبور افزوده است ، همچنين كتاب « مشتركات » ملا محمد امين كاظمى را در آن درج كرده و بالنتيجه كتاب « منتهى المقال » وى يكى از كتب مفيد رجال به شمار آمده است . ( د ) [ شرح‌حال مفصل شيخ ابو على حائرى صاحب « منتهى المقال » را در كتاب « شرح زندگانى استاد كل وحيد بهبهانى » در چاپ سوم جلد نهم « مفاخر اسلام » آورده‌ايم . ]